Elke kind neemt zijn eigen achtergrond, waarden, ervaringen en omgeving mee in een team. Toch denken we als trainer/coaches vaak dat we iedereen gelijk behandelen. Goed bedoeld, maar in de praktijk werkt dat niet altijd in het belang van zowel het kind als het team.
Juist door het individu centraal te stellen binnen het teamproces, ontwikkelt niet alleen het kind zich beter, maar profiteert ook het team als geheel. Begrip leidt tot betere coaching/communicatie, betere samenwerking/relatie en uiteindelijk betere prestatie/ontwikkeling.
In dit artikel delen we een aantal praktische tools die je kunt gebruiken in je eigen context om kinderen beter te leren kennen en begrijpen. Met één duidelijk doel: het individu ontwikkelen, zodat het team proces beter verloopt.
Start bij jezelf: de Golden Circle
Een eerste stap begint bij jezelf als trainer/coach. De Golden Circle (Why – How – What) helpt om je eigen handelen inzichtelijk te maken (Sinek, 2009).
- Why – Waarom doe ik wat ik doe als trainer/coach en waarom ben ik trainer/coach geworden?
- How – Hoe geef ik hier invulling aan en hoe werk ik samen?
- What – Wat zien spelers concreet terug in mijn gedrag?
Deze werkwijze kun je, aangepast aan leeftijd en belevingswereld ook toepassen binnen je team.
Let op: dit is een lastige opdracht, zeker voor jonge spelers. Maak vragen concreet, herkenbaar en vraag door.
Voorbeelden:
- Wanneer heb jij het meeste plezier op het veld of waarom ben je voetballer geworden?
- Wat vind jij fijn dat een trainer tegen je zegt als iets niet lukt?
- Wat zou je later willen bereiken met voetbal, en waarom?
Van clubwaarde naar teamwaarde naar gedrag
Elke vereniging heeft clubwaarden. Deze kun je als team vertalen naar eigen teamwaarden. De echte winst zit in de vertaalslag naar concreet gedrag.
Ga met je team in gesprek over vragen als:
- Wat betekent deze waarde voor ons?
- Welk gedrag willen we zien op/buiten het veld??
- Wat doen we als iemand hiervan afwijkt?
Door dit vast te leggen in teamafspraken ontstaat duidelijkheid, eigenaarschap en een gezamenlijke taal binnen het team.
(Hier kun je eventueel een praktijkvoorbeeld toevoegen.)
Verschillen tussen spelers: DISC en ActionTypes
Spelers verschillen in persoonlijkheid, informatieverwerking en reactie op coaching. Modellen zoals DISC en ActionTypes helpen om deze verschillen inzichtelijk te maken. (DISC Model, 2025) (ActionType Benadering, 2022)
Ook Louis van Gaal werkte hiermee tijdens het WK 2014 in Brazilië, waarbij persoonlijkheidsprofielen werden gebruikt om spelers en staf beter te begrijpen en samen te stellen (Van Gaal, 2014).
Deze modellen geven inzicht in:
- Hoe spelers denken
- Hoe ze communiceren
- Wat ze nodig hebben om te presteren
Het doel is niet om spelers in hokjes te plaatsen, maar om je coaching beter af te stemmen op de persoon.
Het talentenpaspoort: drijfveren zichtbaar maken
Het talentenpaspoort helpt om persoonlijke en teamwaarden inzichtelijk te maken. Deze werkwijze is onder andere gebaseerd op 100 tips voor optimale teamprestaties van Patrick van Bruggen (Van Bruggen, 2024).
Spelers (en stafleden) scoren individueel verschillende waarden, zoals:
- Strijd
- Vrijheid
- Verantwoordelijkheid
- Zorg voor anderen
Dit geeft inzicht in waar een individu energie van krijgt (emotionele talent) en waar hij of zij juist minder op aanslaat. Door dit met iedereen binnen het team te doen, ontstaat niet alleen individueel inzicht maar ook overzicht op teamniveau.
Door alle scores te bundelen zie je:
- waar het team collectief sterk in is
- waar mogelijke ontwikkelpunten liggen
Daarnaast worden onderlinge spanningen zichtbaar. Bijvoorbeeld: een trainer die hoog scoort op strijd en een speler die juist hoog scoort op vrijheid. Zonder inzicht kan dit botsen; met inzicht kun je hier als trainer bewust op inspelen en gerichter begeleiden.
POP- en SOP-gesprekken: individueel, maar niet los
Met POP- en SOP-gesprekken ga je met spelers in gesprek over:
- korte-, middellange- en lange termijn (proces)doelen (SMART)
- welke stappen nodig zijn om die doelen te bereiken
- wie daarbij kan helpen (trainer, teamgenoten, omgeving)
Belangrijk hierbij is dat het eigenaarschap bij de speler ligt. Daarnaast moeten de individuele doelen gekoppeld blijven aan het teamproces. Voorkom dat spelers doelen formuleren die losstaan van elkaar. Door doelen te delen binnen het team kunnen spelers elkaar ondersteunen. Zo worden individuele doelen geen eilandjes, maar onderdeel van een gezamenlijk proces.
Tot slot
Door gebruik te maken van (een combinatie van) deze tools leer je kinderen beter kennen en begrijpen. Dat leidt tot gerichtere coaching, meer betrokkenheid en een beter teamproces.
Het resultaat?
Een positieve ontwikkeling van zowel individu als team, met als indirect gevolg een veiliger en prettiger sportklimaat waarin kinderen zich gezien voelen en durven groeien.